شاید شما هم در فیلمها و کارتونهای قدیمی دیده باشید که دزدان دریایی یا تاجران برای سنجیدن اصالت یک سکه طلا، آن را زیر دندان میگرفتند. آنها میخواستند ببینند آیا رد دندانشان روی سکه میافتد یا نه. داستان این کار به نرمی فوقالعاده طلای خالص برمیگردد. اما از آنجایی که این روزها دیگر کسی طلا را با دندان تست نمیکند و طلای خالص هم آنقدر نرم است که نمیشود با آن زیورآلات باکیفیت ساخت، مفهومی به نام «عیار» اهمیت پیدا میکند. در این مطلب با هم بررسی میکنیم که عیار طلا دقیقاً چیست، چه فرقی در ارزش خرید ما ایجاد میکند و چطور عیار طلاهای مختلف را مثل یک حرفهای تشخیص دهیم.
اگر وقت زیادی ندارید، جواب کوتاه این است: عیار طلا واحدی برای اندازهگیری میزان خلوص طلا در یک قطعه است که بر مبنای عدد ۲۴ محاسبه میشود. طلای ۲۴ عیار یعنی طلای کاملاً خالص و بدون ناخالصی. هر چقدر این عدد پایینتر بیاید، یعنی مقدار طلای خالص کمتر شده و فلزات دیگری مثل مس، نقره یا نیکل با آن ترکیب شدهاند تا طلا مقاومتر شود. مثلاً طلای ۱۸ عیار یعنی از ۲۴ قسمت آن قطعه، ۱۸ قسمت طلا و ۶ قسمت فلزات دیگر است.
مفهوم عیار طلا و نحوه محاسبه آن به زبان ساده
طلا در حالت طبیعی خود بسیار انعطافپذیر است. اگر بخواهید یک انگشتر از طلای خالص بسازید، با اولین فشار کوچک تغییر شکل میدهد. به همین دلیل، طلا سازان آن را آب میکنند و با فلزات مقاومتر ترکیب میکنند تا یک «آلیآژ طلا» به دست بیاید.
برای درک ریاضی عیار، مبنای کل را عدد ۲۴ در نظر میگیرند. هر یک واحد عیار، معادل یکبیستوچهارم از وزن کل قطعه است.
در ایران و بسیاری از کشورهای جهان، به جای سیستم ۲۴ تایی، از سیستم ۱۰۰۰ تایی استفاده میشود. یعنی اگر یک قطعه طلا را به ۱۰۰۰ قسمت تقسیم کنیم، چند قسمت آن طلای خالص است؟ با این حساب، طلای ۱۸ عیار معادل عیار ۷۵۰ است، یعنی ۷۵ درصد آن از طلای خالص تشکیل شده است.
رابطه بین عیار طلا و قیمت اجرت
آیا میدانستید عیار طلا چگونه بر قیمت نهایی و میزان اجرت اثر میگذارد؟ برای درک دقیقتر قیمت طلا، عیار آن را هم بشناسید.
جدول زیر به شما کمک میکند نسبت عیارهای مختلف و میزان خلوص آنها را بهتر متوجه شوید:
| عیار طلا (مبنای ۲۴) | کد حک شده روی طلا (مبنای ۱۰۰۰) | درصد طلای خالص | کاربرد اصلی |
|---|---|---|---|
| ۲۴ عیار | ۹۹۹.۹ | ۹۹.۹% | شمشهای طلا و سرمایهگذاری |
| ۲۲ عیار | ۹۱۶ | ۹۱.۶% | زیورآلات خاص در کشورهای عربی و هند |
| ۱۸ عیار | ۷۵۰ | ۷۵% | استاندارد رسمی زیورآلات در ایران و اروپا |
| ۱۴ عیار | ۵۸۵ | ۵۸.۳% | جواهرات اقتصادی و بسیار مقاوم |
| ۱۰ عیار | ۴۱۷ | ۴۱.۷% | جواهرات ارزانقیمت روزمره در خارج از ایران |
برای بدست آوردن عیار بدین ترتیب عمل می کنیم.
۶۶/۴۱=۲۴÷۱۰۰۰
عدد ۶۶/۴۱ نشان می دهد که طلای دارای عیار را اگر به ۱۰۰۰ قسمت تقسیم کنیم تنها ۶۶/۴۱ قسمت از ۱۰۰۰ قسمت آن طلا می باشد. بدین ترتیب عیارهای دیگر طلا را می توان با ضرب کردن در عدد ۶۶/۴۱ بدست آورد.
نگاهی به تاریخچه عیار طلا
واژه انگلیسی عیار (Karat یا Carat) ریشهای بسیار جالب دارد که به دانه گیاهی به نام «خرنوب» (Carob) برمیگردد. در دوران باستان، به دلیل وزن بسیار یکنواخت و ثابت دانههای خرنوب، بازرگانان از این دانهها برای وزن کردن سنگهای قیمتی و مروارید استفاده میکردند. کلمه قیراط هم که در ادبیات سنتی خودمان داریم از همین ریشه عربی و یونانی آمده است.
بعدها در دوران امپراتوری روم، کنستانتین سکههایی طلایی به نام «سیلکا» ضرب کرد که وزن دقیق آنها برابر با ۲۴ دانه خرنوب بود. از همانجا عدد ۲۴ به عنوان مبنای طلای خالص و استاندارد جهانی تجارت طلا تعیین شد. در قرن نوزدهم نیز آلمانیها سکه طلایی به نام «مارک» با وزن ۲۴ قیراط ساختند که به دلیل نرمی زیاد طلا، ۱۰ درصد مس به آن اضافه کردند و از اینجا بود که مفهوم ترکیب آلیاژها و تعیین عیار رسماً وارد تجارت مدرن شد.
تفاوت طلاهای زینتی و شمش طلا
آیا میدانستید تفاوت اصلی طلاهای جواهر با شمشهای طلا در چیست؟ برای درک بهتر تفاوت عیار در زیورآلات و شمشهای خالص، این مطلب را مطالعه کنید.
آیا طلای سفید و رز گلد هم عیار دارند؟
یک باور غلط این است که فکر میکنند طلای سفید یا صورتی (رز گلد) عیار متفاوتی دارند یا اصلاً طلا نیستند. واقعیت این است که طلا در طبیعت فقط به رنگ زرد یافت میشود. تغییر رنگ طلا به دلیل فلزاتی است که با آن ترکیب میشوند:
- طلای سفید: از ترکیب طلای خالص با فلزات سفیدی مانند نقره، پالادیوم یا نیکل به دست میآید. برای درخشش بیشتر طلای سفید، روی آن را با لایه نازکی از فلز گرانبهای رودیوم میپوشانند. البته این لایه در طول زمان با اصطکاک و عرق دست ممکن است به مرور کمرنگ شود و نیاز به آبکاری مجدد داشته باشد.
- رز گلد (طلای صورتی): این رنگ زیبا که اخیراً بسیار محبوب شده، حاصل ترکیب طلای خالص با درصد بالاتری از مس است. مس با رنگ سرخ خود، سایهای صورتی و رمانتیک به طلا میدهد.
چه طلای شما سفید باشد، چه زرد و چه صورتی، عیار آن دقیقاً به همان روش قبلی محاسبه میشود. مثلاً طلای ۱۸ عیار سفید یا رز گلد نیز دقیقاً حاوی ۷۵ درصد طلای خالص است و ارزش آنها با طلای زرد ۱۸ عیار هیچ تفاوتی ندارد. برای مشاهده جدیدترین طراحیهای زیورآلات در رنگهای متنوع، میتوانید به بخش خرید طلا سر بزنید.
روشهای تشخیص عیار طلا در بازار
برای اینکه مطمئن شوید طلایی که میخرید عیار واقعی دارد، روشهای مختلفی وجود دارد. طلافروشان و آزمایشگاهها از این روشها استفاده میکنند:
۱. بررسی کد حک شده روی طلا (انگ طلا)
سادهترین راه برای شما به عنوان خریدار، پیدا کردن اعداد حک شده در بخش داخلی انگشتر، پشت آویز یا روی قفل زنجیر است. اعدادی مثل ۷۵۰ (نشاندهنده ۱۸ عیار)، ۵۸۵ (۱۴ عیار) و ۹۹۹ (۲۴ عیار) نشاندهنده اصالت و عیار کار هستند. در کنار این اعداد معمولاً کدهایی مثل G (مخفف Gold) یا حروف اختصاصی کارگاههای تولیدی زیر نظر اتحادیه نیز حک میشود.
۲. سنگ محک و تیزاب
این روش سنتی را احتمالاً در طلافروشیهای باسابقه دیدهاید. طلا را روی یک سنگ سلسیوم سیاه به نام سنگ محک میکشند تا اثری از آن روی سنگ بماند. سپس قطرهای تیزاب سلطانی (اسید مخصوص) روی اثر میریزند. اگر اثر طلا واکنشی نشان نداد و پاک نشد، خلوص آن بالاست. اما اگر رنگ اثر کمرنگ یا محو شد، عیار طلا پایینتر است یا اصلاً فلز طلا نیست.
۳. آزمایش ریگیری
برای طلاهای آب شده و شمشها که ظاهر مشخصی ندارند، مقداری از طلا را در آزمایشگاههای تخصصی (ریگیری) ذوب کرده و با دستگاههای پیشرفته عیارسنجی میکنند تا عیار دقیق آن را روی قطعه حک کنند.
مهمترین اصطلاحی که هر خریدار باید بداند
شاید لیست اصطلاحات بازار طلا طولانی باشد، اما «عیار» الفبای تشخیص کیفیت و قیمت طلاست. اگر میخواهید هنگام خرید کلاه سرتان نرود و دقیقاً بدانید چه چیزی میخرید، این راهنما را مطالعه کنید.
طلایی که ما در ایران میخریم چند عیار است؟
در بازار ایران طبق قانون اتحادیه طلا و جواهر، عیار استاندارد و قانونی برای ساخت و فروش زیورآلات ۱۸ عیار (۷۵۰) است. تولید و فروش طلای زیر ۱۸ عیار به عنوان طلای نو در بیشتر نقاط کشور غیرقانونی به شمار میرود. البته در برخی مناطق جنوبی کشور و یزد، به دلیل فرهنگ و سلیقه سنتی، طلاهایی با عیار ۲۰، ۲۱ و ۲۲ نیز معامله میشوند.
یادتان باشد در زمان خرید زیورآلات نو، علاوه بر ارزش روز طلا، مبالغی تحت عنوان اجرت ساخت، سود فروشنده و مالیات به قیمت نهایی اضافه میشود. اما هنگام فروش، این موارد کسر شده و طلا بر اساس وزن و عیار آن خریداری میشود. برخی طلافروشان برای طلای دستدوم به دلیل فرسودگی، مبنای محاسبه را کمی پایینتر در نظر میگیرند که این موضوع ضرورت خرید از گالریهای معتبر و دریافت فاکتور رسمی با قید دقیق عیار و وزن را دوچندان میکند.
نکات کلیدی خرید طلا با شناخت عیار طلا
شناخت عیار طلا به شما کمک میکند ارزش واقعی چیزی را که میخرید بدانید و کلاه سرتان نرود. همیشه به یاد داشته باشید که طلای با عیار بالاتر الزاما برای هر کاری مناسب نیست. برای استفاده روزانه، انگشترها و دستبندهایی با عیار ۱۸ دوام بسیار بهتری در برابر ضربه دارند. در مقابل، برای پسانداز و سرمایهگذاری بدون کارمزد، شمشهای ۲۴ عیار گزینهای بیرقیب هستند. در نهایت، مهمترین فاکتور در خرید طلا، دریافت فاکتور معتبر و دقیق از گالریهای خوشنام است تا اصالت و عیار محصول تضمین شده باشد.
پاسخ به سوالات متداول درباره عیار طلا
۱- طلای ۱۸ عیار بهتر است یا ۲۴ عیار؟
پاسخ به این سوال به هدف شما بستگی دارد. اگر قصد سرمایهگذاری و خرید شمش دارید، طلای ۲۴ عیار بهترین گزینه است. اما اگر میخواهید زیورآلاتی با دوام، مقاوم در برابر خط و خش و مناسب استفاده روزمره داشته باشید، طلای ۱۸ عیار به دلیل داشتن آلیاژهای مقاومتر، انتخاب بسیار بهتری است.
۲- چرا روی برخی طلاها عدد ۷۵۰ حک شده است؟
عدد ۷۵۰ همان نشاندهنده طلای ۱۸ عیار در سیستم ۱۰۰۰ قسمتی است. این کد نشان میدهد که ۷۵ درصد از آلیاژ آن قطعه طلا از طلای خالص ساخته شده است.
۳- آیا طلای سفید به مرور زمان زرد میشود؟
بله، طلای سفید در اصل همان طلای زرد است که با فلزات سفید ترکیب شده و روی آن با رودیوم آبکاری شده است. با گذشت زمان و استفاده مداوم، این پوشش نازک رودیوم ممکن است از بین برود و سایهای زرد رنگ نمایان شود که با یک آبکاری ساده در طلافروشی دوباره مثل روز اول درخشان میشود.
۴- چطور بفهمیم طلا واقعاً ۱۸ عیار است؟
مطمئنترین راه، خرید از فروشگاههای دارای پروانه کسب، بررسی فاکتور رسمی خرید که وزن و عیار ۱۸ در آن قید شده باشد و همچنین بررسی کد استاندارد و عدد ۷۵۰ حک شده روی بدنه طلا است.
